Ynghylch
Mae Eglwys Sant Illtud yn Adeilad Rhestredig Gradd II* islaw Castell Castellnewydd, sy'n edrych dros Ben-y-bont ar Ogwr. Fe’i codwyd er mwyn ailadeiladu eglwys gynharach o'r 14eg ganrif sydd wedi'i thrwytho mewn hanes lleol, ac mae’r adeilad newydd mewn arddull Gothig gydag addurn Fictoraidd. Bu addoli ar y safle hwn ers bron i 900 mlynedd pan mai’r offeiriad cyntaf a gofnodwyd oedd y Tad Gilbert, a hynny ym 1153. Cysegrwyd yr eglwys yn wreiddiol i Sant Leonard, nawddsant carcharorion. Dros y blynyddoedd, mae llawer o frwydrau wedi digwydd yma. Ym 1226 ymosododd y Cymry o Afan ar yr eglwys a Chastellnewydd mewn ymgais i adennill tir a gymerwyd oddi wrthynt gan y Normaniaid. Digwyddodd llawer mwy o ymosodiadau fel hyn, gan gynnwys 1404-05 lle cafodd yr eglwys ei difrodi'n ddifrifol gan Owain Glyndŵr a'i fyddin.
