Newcastle (Cadw)

Ynghyd â'i chymdogion yng Nghoety ac Aberogwr, roedd y Castellnewydd yn gwarchod croesfannau pwysig yr afon a arferai reoli mynediad i Forgannwg pan oedd llawer o'r rhan hon o'r wlad dan reolaeth Gymreig frodorol.

Roedd y castell gwreiddiol yma yn debygol o fod yn gloddwaith llai soffistigedig, gyda'r gweddillion sy'n sefyll heddiw yn dyddio o gyfnod adnewyddu adeiladau diweddarach yn yr 1180au. Bryd hynny, roedd y castell ym meddiant Harri II, ac mae'n debyg bod y cysylltiad brenhinol hwn yn esbonio pam y mae wedi'i adeiladu cystal.