Newcastle Castle (Cadw)

Ynghyd â'i gymdogion yng Nghoety ac Ogwr, roedd Newcastle yn gwarchod y croesfannau afonydd pwysig a oedd unwaith yn rheoli mynediad i Forgannwg pan oedd llawer o'r rhan hon o'r wlad dan reolaeth frodorol Cymru.
Mae'n fwyaf tebygol mai gwaith pridd llai soffistigedig oedd y castell gwreiddiol yma, gyda'r olion sy'n sefyll heddiw yn dyddio o gyfnod adeiladu diweddarach o adnewyddu yn y 1180au. Bryd hynny, roedd y castell ym meddiant Harri II, ac mae'r cysylltiad brenhinol hwn yn ôl pob tebyg yn egluro pam ei fod wedi'i adeiladu mor dda.